Jeśli prowadzisz sklep, bar, restaurację lub obiekt sportowy i chcesz mieć muzykę z przewidywalnym, stałym kosztem, poznaj nasze rozwiązanie dla firm.

Ten przewodnik wyjaśnia w konkretny sposób, czym są ZAIKS i STOART, jak działają ich opłaty dla lokali komercyjnych, od czego zależy kwota i jakie masz alternatywy dla muzyki w tle.

Czym są ZAIKS i STOART (i dlaczego często płaci się dwa razy)

W Polsce, gdy odtwarzasz publicznie nagraną muzykę z repertuaru komercyjnego, w grę wchodzą dwa odrębne podmioty. ZAIKS (Stowarzyszenie Autorów ZAiKS) zarządza prawami autorskimi: reprezentuje osoby, które komponują i piszą utwory muzyczne, i pobiera należności, gdy te utwory są odtwarzane publicznie. STOART (Związek Artystów Wykonawców) zarządza natomiast prawami pokrewnymi: reprezentuje artystów wykonawców — muzyków i wokalistów, którzy nagrali dany utwór.

To dlatego wiele lokali otrzymuje dwie odrębne opłaty za tę samą muzykę: jedną na rzecz autorów (ZAIKS), drugą na rzecz wykonawców (STOART). Do tego może dojść jeszcze STOART-owy odpowiednik dla producentów fonogramów (SAWP lub ZPAV, w zależności od repertuaru). W praktyce oznacza to, że koszt korzystania z popularnej, chronionej muzyki w firmie rzadko sprowadza się do jednej faktury.

Kiedy lokal musi płacić: odtwarzanie publiczne

Obowiązek zapłaty powstaje w momencie publicznego odtwarzania muzyki. W świetle prawa autorskiego „odtwarzanie publiczne" to udostępnianie utworów poza kręgiem osób pozostających w związku osobistym — czyli praktycznie każde puszczanie muzyki w miejscu dostępnym dla klientów: w sklepie, restauracji, kawiarni, salonie fryzjerskim, siłowni czy hotelu.

Nie ma znaczenia, czy muzyka leci z radia, z playlisty, z płyt czy ze streamingu — jeśli klienci ją słyszą, jest to odtwarzanie publiczne i co do zasady wymaga uregulowania opłat wobec organizacji zbiorowego zarządzania. Zwolnione są zasadniczo tylko sytuacje ściśle prywatne, bez dostępu klientów.

Jak naliczana jest opłata ZAIKS (i STOART) dla lokalu

Wysokość opłaty nie jest jedną stałą kwotą — zależy od kilku czynników określonych w tabelach stawek zatwierdzonych dla każdej organizacji. Najważniejsze parametry to zwykle: rodzaj działalności (sklep, gastronomia, hotel, obiekt sportowy), powierzchnia lokalu w metrach kwadratowych, lokalizacja i wielkość miejscowości, a także sposób wykorzystania muzyki (tło czy element główny, np. dyskoteka).

ZAIKS i STOART mają odrębne tabele stawek, dlatego łączny koszt to suma opłat na rzecz każdej z organizacji. Aktualne stawki i sposób ich naliczania publikują same organizacje — to do nich należy kierować pytania o konkretną kwotę dla danego lokalu.

Ile płaci się w praktyce: rzędy wielkości

Ponieważ kwota zależy od powierzchni, rodzaju i lokalizacji lokalu, trudno podać jedną uniwersalną liczbę. W praktyce małe lokale zwykle płacą miesięczne lub roczne stawki ryczałtowe, które rosną wraz z powierzchnią i intensywnością wykorzystania muzyki, i sumują się osobno dla ZAIKS i dla STOART.

Dla dokładnej wyceny najlepiej skorzystać z kalkulatora lub cennika udostępnianego przez samą organizację, albo skontaktować się z jej biurem okręgowym. Poniżej pokazujemy natomiast rozwiązanie, które pozwala z góry znać stały, przewidywalny koszt muzyki w tle.

Czy mogę używać Spotify, YouTube lub Apple Music w moim sklepie?

Nie w wersji prywatnej. Regulaminy Spotify, YouTube i Apple Music w wariantach konsumenckich zezwalają wyłącznie na użytek osobisty i wprost zakazują odtwarzania w miejscach dostępnych dla klientów. Korzystanie z prywatnego konta w lokalu narusza te regulaminy i nie zwalnia z opłat wobec ZAIKS i STOART.

Aby legalnie puszczać muzykę w firmie, potrzebujesz rozwiązania przeznaczonego do użytku komercyjnego oraz uregulowanych praw. To właśnie różnica między prywatnym kontem streamingowym a usługą muzyki dla biznesu.

Co się dzieje w razie kontroli

Organizacje zbiorowego zarządzania oraz upoważnieni przedstawiciele mogą kontrolować, czy lokal odtwarzający muzykę ma uregulowane opłaty. W razie stwierdzenia braku umowy grożą zaległe należności oraz dodatkowe roszczenia z tytułu bezumownego korzystania z utworów.

Uregulowanie sprawy z wyprzedzeniem jest zwykle prostsze i tańsze niż rozwiązywanie sporu po kontroli. Dlatego warto od początku wiedzieć, jaka muzyka jest odtwarzana i na jakiej podstawie.

Czy można mieć muzykę w tle bez opłat na rzecz ZAIKS i STOART?

Trzeba tu być precyzyjnym. Jeśli odtwarzasz utwory z repertuaru reprezentowanego przez ZAIKS i STOART, opłaty co do zasady są należne — nie ma tu drogi na skróty. Rozwiązaniem nie jest „unikanie" opłat, lecz świadomy wybór, jaką muzykę odtwarzasz.

Istnieje jednak muzyka, która nie należy do katalogów zarządzanych przez te organizacje: utwory tworzone i produkowane specjalnie do użytku komercyjnego, poza repertuarem zbiorowego zarządu. W takim przypadku nie chodzi o omijanie ZAIKS, ale o korzystanie z muzyki, która po prostu nie wchodzi w zakres jego poboru. Na tym opiera się nasze rozwiązanie.

Najczęstsze pytania o koszty ZAIKS

Ile kosztuje ZAIKS dla sklepu lub lokalu gastronomicznego?

Nie ma jednej stałej kwoty: stawka zależy od rodzaju działalności, powierzchni lokalu, lokalizacji i wielkości miejscowości oraz od sposobu wykorzystania muzyki (tło czy element główny). Do opłaty na rzecz ZAIKS (prawa autorskie) dochodzi zwykle odrębna opłata na rzecz STOART (prawa wykonawców), więc łączny koszt to suma obu. Wiążące są aktualne tabele stawek publikowane przez same organizacje.

Czy muszę płacić jednocześnie ZAIKS i STOART?

Zazwyczaj tak, gdy odtwarzasz nagraną muzykę z repertuaru komercyjnego. ZAIKS pobiera należności za prawa autorskie (dla osób, które komponują i piszą utwory), a STOART za prawa pokrewne (dla artystów wykonawców). Są to dwie odrębne organizacje z osobnymi tabelami stawek, dlatego na koszt składają się dwie kwoty, które się sumują.

Od czego zależy wysokość opłaty?

Od kryteriów, które ustalają i publikują same organizacje: rodzaju działalności (sklep, bar, restauracja, hotel, obiekt sportowy), powierzchni lokalu, lokalizacji i wielkości miejscowości oraz sposobu wykorzystania muzyki (tło, muzyka główna, muzyka na żywo, impreza taneczna). Im większy lokal i im ważniejszą rolę odgrywa muzyka, tym wyższa stawka.

Czy mogę używać Spotify, YouTube lub Apple Music w moim sklepie?

Nie w wersji na koncie prywatnym. Regulaminy tych serwisów w wariantach konsumenckich zezwalają wyłącznie na użytek osobisty i zakazują odtwarzania w miejscach dostępnych dla klientów. Korzystanie z prywatnego konta w lokalu narusza regulamin i nie zwalnia z opłat wobec ZAIKS i STOART.

Co grozi za odtwarzanie muzyki bez uregulowanych opłat?

Organizacje zbiorowego zarządzania mogą kontrolować lokale odtwarzające muzykę. W razie braku umowy grożą zaległe należności oraz dodatkowe roszczenia z tytułu bezumownego korzystania z utworów. Uregulowanie sprawy z wyprzedzeniem jest zwykle prostsze i tańsze niż spór po kontroli.

Czy można mieć muzykę w tle bez opłat na rzecz ZAIKS i STOART?

Jeśli odtwarzasz utwory z repertuaru tych organizacji, opłaty co do zasady są należne. Inaczej jest z muzyką, która nie należy do ich katalogów — tworzoną i produkowaną specjalnie do użytku komercyjnego, poza zbiorowym zarządem. Nie chodzi o omijanie ZAIKS, lecz o korzystanie z muzyki, która nie wchodzi w zakres jego poboru. Na tym opiera się nasze rozwiązanie.